Apa itu penjagaan paliatif dan hospis
WHO mentakrifkan penjagaan paliatif sebagai pendekatan yang meningkatkan kualiti hidup pesakit, dewasa dan kanak-kanak, serta keluarga mereka yang berdepan masalah berkaitan penyakit yang mengancam nyawa. Ia mencegah dan melegakan penderitaan melalui pengesanan awal serta penilaian dan rawatan sakit dan masalah lain, sama ada fizikal, psikososial atau kerohanian.
- Bukan hanya untuk kanser. Menurut WHO, keperluan penjagaan paliatif dewasa terdiri daripada penyakit kardiovaskular (38.5%), kanser (34%), penyakit pernafasan kronik (10.3%), AIDS (5.7%) dan diabetes (4.6%). WHO turut menyebut kegagalan buah pinggang, demensia dan penyakit Parkinson.
- Bukan hanya untuk minggu terakhir. WHO menyenaraikan tanggapan bahawa penjagaan paliatif hanya untuk pesakit kanser atau minggu-minggu terakhir hidup sebagai salah faham, dan menyatakan penjagaan paliatif yang dimulakan awal meningkatkan kualiti hidup pesakit serta mengurangkan kemasukan ke hospital yang tidak perlu.
- Penjagaan akhir hayat ialah sebahagian daripada penjagaan paliatif, iaitu penjagaan apabila seseorang hampir ke penghujung hayat. NHS menyatakan ini lazimnya apabila seseorang dijangka meninggal dunia dalam tempoh 12 bulan, walaupun ini tidak selalu dapat diramalkan.
Majlis Hospis dan Penjagaan Paliatif Malaysia (MHPCC) menerangkan bahawa di sesetengah negara, perkataan “hospis” digunakan untuk membezakan perkhidmatan penjagaan di rumah daripada perkhidmatan hospital, tetapi prinsip penjagaannya sama. Di Malaysia, kebanyakan pasukan komuniti dipanggil hospis atau persatuan penjagaan paliatif.
Perkhidmatan paliatif di Malaysia
| Penyedia | Apa yang disediakan | Sumber |
|---|---|---|
| Hospital KKM | Pada 2019, 7 hospital KKM mempunyai pakar perubatan paliatif dan 4 daripadanya mempunyai unit paliatif pesakit dalam. Pada 2025, Menteri Kesihatan menyebut 34 doktor penjagaan paliatif di hospital KKM, dengan sasaran 50 dalam dua tahun. | Polisi KKM 2019–2030; Malay Mail, 11 Oktober 2025 |
| PPD Paliatif KKM | Penjagaan di rumah untuk pesakit penyakit yang tidak akan sembuh, seperti kanser tahap akhir, melalui rujukan hospital atau klinik kesihatan. MHPCC menyatakan perkhidmatan ini ada di lokasi terpilih, dan MyGOV menyatakan ia belum ada di WP Kuala Lumpur, Putrajaya dan Labuan. | MyGOV, dikemas kini 13 Mac 2026 |
| Hospis (pertubuhan bukan kerajaan) | Pada 2019, terdapat 30 pertubuhan di seluruh negara, meliputi setiap negeri kecuali Perlis, dan 28 daripadanya menyediakan penjagaan di rumah. Polisi itu menyatakan perkhidmatan ini diberikan secara percuma. Polisi KKM menyatakan perkhidmatan ini paling aktif di bandar besar seperti Kuala Lumpur, Klang, Ipoh dan Pulau Pinang, manakala banyak bandar kecil dan kawasan luar bandar belum ada perkhidmatan. | Polisi KKM 2019–2030 |
Menurut kenyataan media KKM sempena Hari Hospis dan Rawatan Paliatif Sedunia (11 Oktober 2025), kurang daripada 10% pesakit yang memerlukan penjagaan paliatif menerimanya pada 2019, meningkat kepada 14.5% pada 2025. Menteri Kesihatan menganggarkan kira-kira 180,000 rakyat Malaysia memerlukan penjagaan paliatif pada tahun itu.
Contoh hospis dan kawasan liputan
Jadual ini hanya menyenaraikan hospis yang syaratnya dapat kami semak di laman rasmi mereka. Ia bukan senarai lengkap; direktori ahli MHPCC menyenaraikan hospis lain termasuk di Johor, Kedah, Melaka, Kelantan, Terengganu, Pahang, Negeri Sembilan, Sabah dan Sarawak.
| Hospis | Kawasan | Bayaran | Catatan |
|---|---|---|---|
| Hospis Malaysia | Lembah Klang, satu pusat di Cheras | Percuma | Perlu rujukan doktor yang merawat. Tidak menyediakan jururawat untuk menjaga pesakit di rumah; pasukan mengajar penjaga keluarga. |
| Hospice Klang | Klang | Percuma | Meminjamkan katil hospital, mesin oksigen dan kerusi roda tanpa bayaran. |
| Kasih Hospice Foundation | Kawasan tertentu di Lembah Klang | Percuma | Untuk pesakit kanser tahap 4 dan kegagalan buah pinggang tahap akhir. |
| Penang Hospice Society | Pulau Pinang, pulau dan tanah besar | Percuma | Menerima rujukan sendiri atau keluarga. Pinjaman peralatan percuma dengan deposit yang dikembalikan. |
| Perak Palliative Care Society | Ipoh | Lihat laman | Untuk pesakit kanser tahap lanjut. Katil hospital dan tilam ripple dipinjamkan mengikut stok, dengan deposit yang dikembalikan. |
| NCSM Cawangan Sarawak | Kuching, dalam radius 20 km dari pejabat | Percuma | Untuk pesakit kanser terminal. Tiada fi bagi pinjaman peralatan. |
| Palliative Care Association of Miri | Miri | Lihat laman | Untuk pesakit kanser berdaftar yang tinggal di Miri, dengan surat rujukan doktor. Pinjaman katil hospital dengan deposit RM100 yang dikembalikan (tilam ripple bermotor disenaraikan RM100); deposit boleh dikecualikan jika keluarga menghadapi masalah kewangan. Keluarga mengambil peralatan dengan pengangkutan sendiri. Tertakluk kepada stok. |
Syarat boleh berubah. Hubungi hospis berkenaan untuk kawasan liputan, jenis penyakit yang diterima dan senarai menunggu terkini.
Cara mendapatkan penjagaan paliatif
- Minta rujukan daripada doktor yang merawat. Hospis Malaysia, contohnya, memerlukan rujukan doktor dan menyasarkan untuk menghubungi keluarga dalam 2 hari bekerja selepas menerimanya.
- Tanya hospital atau klinik kesihatan tentang PPD Paliatif KKM jika anda tinggal di luar kawasan hospis, kecuali di WP Kuala Lumpur, Putrajaya dan Labuan.
- Semak syarat hospis di kawasan anda. Sesetengahnya, seperti Penang Hospice Society, menerima rujukan daripada keluarga sendiri.
- Jika di luar kawasan liputan. Hospis Malaysia menawarkan konsultasi pesakit luar di Cheras kepada pesakit di luar kawasan lawatan rumahnya di Lembah Klang. Bagi negeri lain, Hospis Malaysia mencadangkan menyemak laman MHPCC atau bertanya di hospital KKM.
Katil hospital: pinjam daripada hospis atau sewa
Banyak hospis meminjamkan katil hospital dan tilam ripple tanpa bayaran kepada pesakit berdaftar mereka. Hospis Malaysia menyatakan katil hospital, tilam ripple dan peralatan lain boleh didapati tanpa caj, tertakluk kepada ketersediaan; panduan penjaganya menyebut deposit mungkin diperlukan dan hospis tidak menyediakan pengangkutan. Penang Hospice Society dan Perak Palliative Care Society mengenakan deposit yang dikembalikan, dan Palliative Care Association of Miri menyenaraikan deposit RM100.
Jika pesakit sudah didaftarkan dengan hospis, tanya mereka dahulu. Menyewa katil berguna apabila anda tinggal di luar kawasan hospis, stok hospis habis, katil diperlukan sebelum pendaftaran selesai, atau anda memerlukan model tertentu seperti katil elektrik.
Menjaga pesakit terlantar di rumah
Pasukan paliatif akan memberi pelan untuk pesakit anda. Perkara asas di bawah diambil daripada panduan NICE, NHS dan panduan penjaga Hospis Malaysia:
- Simpan nombor kecemasan. Pada lawatan pertama, tanya pasukan paliatif nombor yang perlu dihubungi di luar waktu pejabat dan bila perlu menghubungi 999, dan simpan nombor itu di sisi katil. Hospis Malaysia, contohnya, memberi pesakit berdaftar nombor kecemasan 24 jam.
- Ubah kedudukan. NICE CG179 menggalakkan orang dewasa yang berisiko mendapat luka tekanan mengubah kedudukan dengan kerap, dengan had minimum sekurang-kurangnya setiap 6 jam, atau setiap 4 jam bagi yang berisiko tinggi, dan dibantu jika mereka tidak mampu. Angka ini had minimum, bukan sasaran; ikut kekerapan yang ditetapkan oleh pasukan penjagaan. NICE juga menasihatkan supaya kulit tidak diurut atau digosok untuk mencegah luka tekanan.
- Periksa kawasan tekanan. NHS menyebut luka tekanan lazimnya berlaku pada tumit, siku, pinggul dan tulang ekor. Pencegahannya termasuk mengubah kedudukan dengan kerap, tilam dan kusyen khas, dan memeriksa kulit setiap hari. Dapatkan bantuan pada hari yang sama jika kulit panas, bengkak atau merah (boleh kelihatan biru atau ungu pada kulit perang atau gelap), keluar nanah, pesakit demam tinggi, atau sakit teruk atau semakin teruk.
- Sesak nafas. Marie Curie menyenaraikan kedudukan yang boleh dicuba, seperti bersandar pada beberapa bantal dalam kedudukan duduk tegak atau berbaring mengiring dengan bantal di bawah kepala dan bahu, dan menyatakan tidak semua kedudukan sesuai untuk setiap orang. Panduan Hospis Malaysia mencadangkan menambah aliran udara dengan membuka tingkap atau menggunakan kipas. Beritahu doktor atau jururawat jika sesak nafas baru berlaku atau semakin teruk; jika ia berlaku secara tiba-tiba atau teruk, hubungi nombor kecemasan hospis.
- Loya. Dalam bahagian tentang loya dan muntah, panduan Hospis Malaysia mencadangkan pesakit duduk tegak atau berbaring dengan bahagian kepala ditinggikan selama sejam selepas makan. Beritahu pasukan klinikal dengan segera jika ada darah dalam muntah, pesakit tidak dapat menyimpan ubat, makanan atau minuman, menjadi lemah, pening atau keliru, sakit bersama loya atau muntah, atau tidak membuang air besar lebih daripada 3 hari.
- Penjagaan mulut. Periksa mulut setiap hari, gunakan berus gigi lembut atau berus gigi kanak-kanak, dan pastikan bibir lembap.
Sandaran belakang katil hospital boleh dinaikkan jika pasukan penjagaan mengesyorkan kedudukan duduk, dan katil yang ketinggiannya boleh dilaraskan memudahkan penjaga mengubah kedudukan pesakit. Penggunaan rel sisi katil ialah keputusan pasukan penjagaan. Laporan MHRA yang paling serius melibatkan kepala, leher atau dada tersepit di celah antara rel, tilam dan rangka katil, dan MHRA melaporkan pesakit yang keliru atau bingung memanjat rel lalu jatuh dari tempat yang lebih tinggi. MHRA juga menyatakan lapik tilam (overlay) seperti tilam ripple menaikkan kedudukan pesakit berbanding bahagian atas rel dan menjadikan rel kurang berkesan. Minta pasukan penjagaan menilai semula rel setiap kali anda menambah atau menukar tilam atau lapik. Pilihan katil diterangkan di katil hospital untuk pesakit kanser dan panduan menjaga pesakit terlantar.
Sokongan untuk penjaga
Kami tidak menemui bantuan wang JKM atau KKM yang khusus untuk pesakit paliatif. Jika pesakit terlantar, penjaga warganegara boleh menyemak Bantuan Penjagaan OKU Terlantar (BPT), RM500 sebulan untuk penjaga OKU atau pesakit kronik yang terlantar (Belanjawan 2027 mengumumkan kenaikan kepada RM600, tiada tarikh berkuat kuasa lagi), dengan had pendapatan isi rumah RM5,000 sebulan. PPD Paliatif KKM ialah perkhidmatan rawatan di rumah, bukan bantuan wang. Saluran lain seperti zakat dan pinjaman peralatan komuniti diterangkan di bantuan katil hospital percuma.
Soalan lazim tentang hospis dan penjagaan paliatif
Apa beza hospis dan penjagaan paliatif?
Penjagaan paliatif ialah pendekatan untuk meningkatkan kualiti hidup pesakit dan keluarga yang berdepan penyakit yang mengancam nyawa. Di Malaysia, “hospis” lazimnya merujuk kepada pertubuhan yang menyediakan penjagaan paliatif di rumah. MHPCC menyatakan prinsip penjagaannya sama.
Adakah penjagaan hospis percuma di Malaysia?
Polisi KKM 2019–2030 menyatakan pertubuhan bukan kerajaan menyediakan penjagaan paliatif komuniti secara percuma, dan hospis yang kami semak, seperti Hospis Malaysia, Hospice Klang dan Penang Hospice Society, menyatakan perkhidmatan mereka percuma. Hospis Malaysia menyebut pesakit mungkin perlu membeli ubat dengan preskripsi untuk rawatan jangka panjang.
Siapa layak mendapat penjagaan paliatif?
WHO menyatakan penjagaan paliatif untuk pesakit dan keluarga yang berdepan penyakit yang mengancam nyawa, bukan hanya kanser, termasuk penyakit jantung, paru-paru kronik, kegagalan buah pinggang, demensia dan Parkinson. Setiap hospis mempunyai syarat sendiri; contohnya Kasih Hospice Foundation menerima pesakit kanser tahap 4 dan kegagalan buah pinggang tahap akhir.
Bagaimana cara mendapatkan rujukan hospis?
Minta rujukan daripada doktor yang merawat pesakit, atau tanya hospital dan klinik kesihatan tentang PPD Paliatif KKM. Sesetengah hospis, seperti Penang Hospice Society, menerima rujukan daripada keluarga sendiri.
Bolehkah pinjam katil hospital daripada hospis?
Selalunya ya, jika pesakit berdaftar dengan hospis dan tinggal di kawasan liputannya. Kebanyakan hospis yang kami semak meminjamkan katil hospital dan tilam ripple tanpa bayaran, tertakluk kepada stok dan syarat setiap hospis (beberapa hanya menerima pesakit kanser). Sesetengahnya mengenakan deposit yang dikembalikan, dan keluarga mungkin perlu menguruskan pengangkutan.
Adakah hospis menyediakan jururawat setiap hari?
Hospis Malaysia menyatakan mereka tidak menyediakan jururawat untuk menjaga pesakit di rumah. Pasukan mereka membuat lawatan ke rumah dan mengajar penjaga, jadi keluarga masih perlu merancang penjagaan harian.
English version: Hospice and palliative care in Malaysia.
Sumber
- WHO: Palliative care fact sheet, 5 Ogos 2020.
- KKM: National Palliative Care Policy and Strategic Plan 2019–2030.
- KKM: kenyataan media Hari Hospis dan Rawatan Paliatif Sedunia, 11 Oktober 2025; Malay Mail: sasaran 50 pakar paliatif, 11 Oktober 2025.
- MyGOV: Perkhidmatan Penjagaan Pesakit OKU Terlantar oleh KKM, dikemas kini 13 Mac 2026.
- MHPCC: Hospice explained; MHPCC: direktori ahli.
- Hospis Malaysia: soalan lazim; Hospis Malaysia: Panduan Penjaga.
- Hospice Klang: pinjaman peralatan; Kasih Hospice Foundation; Penang Hospice Society; Perak Palliative Care Society: pinjaman peralatan; NCSM Sarawak; PCA Miri: pinjaman peralatan dan terma dan syarat pinjaman.
- NICE CG179: Pressure ulcers, cadangan 1.1.8, 1.1.9; NHS: pressure ulcers; NHS: end of life care; Marie Curie: breathlessness; MHRA / GOV.UK: Bed rails: management and safe use.
Halaman ini memberi maklumat umum dan bukan nasihat perubatan. Ikut pelan penjagaan daripada doktor dan pasukan paliatif pesakit. Kami pembekal katil hospital, bukan hospis.